Ang magtanim ay hindi biro, para sa aming nabubuhay sa trabahong ito.

Sa bawat pagtanim, ang pamilya ko ang naiisip ko. Una ay ang mapagmahal kong asawa na si Nelia na laging nag-aasikaso ng pambayad sa tubig, kuryente, at iba pang mga bayarin sa bahay. Hindi siya nagkulang sa akin at masasabi kong maaruga at responsable siya sa aming pamilya. Gayon din si Nanay Dahlia na iniintindi ang panggastos ng kakainin naming lahat. Araw-araw nagluluto siya upang magkaroon ng laman ang aming mga sikmura. Naglalako rin siya ng bibingka, puto, at iba pang kakanin upang makatulong sa pag-iipon. Pati na rin sina Jason at Jun-jun na parehong nag-aaral. Ang pagtatrabaho ko naman ay para sa mga proyekto at baon nila sa eskuwelahan. Masipag silang mag-aral, madalas ay kasama sila sa top 10 kaya nasisiguro kong may mararating sila sa buhay.

Oo, ako mismo ay nahihirapan na. Bilang nag-iisang may trabaho sa aming pamilya, kayod-kalabaw ako upang kumita ng pera. Halos araw-araw na akong nagtatanim, ngunit sa paglipas ng araw, padagdag nang padagdag ang presyo ng mga bilihin. Naiisip ko, baka kailangan mas marami pa akong itanim upang tumaas ang aking makuhang sahod.

Isang araw habang ako’y nagpapahinga at nagkakape, napaisip ako, tama pa kaya ang aking ginagawa? Ang patuloy na magtanim upang ang pamilya ko’y mabuhay? Bigla akong sinampal ng realidad na mahirap ang buhay, dapat ipagpasalamat ko na lang na kumikita ako upang masustentuhan ang pangangailangan ng pamilya ko.

Naghanda na ako, suot ko ang aking uniporme at dumiretso na ako sa aking trabaho. Panibagong araw, panibagong trabaho, marami pa pala akong itatanim sa araw na ito.

“PO1 Sarmiento, may napatay kaming dalawang menor de edad sa buybust operation. Taniman mo na.”

Suot ang gloves, binunot ko sa aking bulsa ang dalawang pakete ng shabu at isang de kalibreng baril. Nilagay ko ito nang dahan-dahan sa kamay ng dalawang bata. Siniguro kong mukha itong dala nila bago sila napatay.

“Okay na po, Boss.”

“Salamat. Nasa balita na naman ito mamaya. Palalabasin nating nanlaban ang dalawa. Quota na tayo, panigurado ipo-promote na tayo nito. Dagdag-sahod!”

Agad kong binaba ang telepono at tiningnan ang dalawang batang nakahandusay sa kalsada. Pilit kong kinukumbinsi ang sarili na nanlaban ang dalawang ito. Ngunit hindi, inosente ang dalawang ito.

Sa hirap ng buhay, hindi na lang kanin ang dapat kainin upang manatiling buhay. Minsan kailangan mo na ring lunukin ang sariling prinsipyo upang buhayin ang pamilya mo.

Mr. DJ,

Call me whatever you want – a coward, a chicken, a sissy – but I still won’t be able to say it.

So with the help from you and a tune, I will (hopefully) be able to.

You see, there’s this person

Nothing remarkable about him, really.

I won’t tell you about how his eyes could outshine the stars of the galaxy, or how his smile can cure anything from the simplest colds to the most excruciating heartbreaks.

No. He isn’t any of those things.

He was, on the contrary, simple. Unnoticeable. Ordinary.

Hardly anything special.

But you might wonder then, why would I go the extra mile

And dedicate a song for him?

It’s because he looks at me as if I’m the only one.

He speaks with so much intelligence yet no one knows it.

He, himself, is lost yet he finds the time to help me find my way.

He isn’t his best yet but he tries his hardest to be.

He handles me with care as if I might break the next second

Yet he fights back, he argues.

He stands by whatever he believes in.

He saves me in ways he could never understand.

And I’d give him the world if I could.

Yet he has no idea mainly because I haven’t told him directly yet.

So I hope, now, he would hear.

Through this song, Wonderwall by Oasis

I hope my heart won’t remain unsung.

So wherever you are, I hope you like this one

Cause this one’s for you.

My Dear,

I find it extremely rude to not respond to a letter so even though it took time, finally, here’s my answer.

It hasn’t been long, whatever this is between us. It hasn’t been long since we became… something? Maybe? I don’t really know and I bet you don’t either.

To begin, I don’t even know how we crossed paths in the first place, or how we managed to even

stand one another enough to consider each other as friends. We are extremely different, total opposites even.

First of all, I don’t really believe in soulmates. While you believe in the concept of fate, wishing, and all things abstract. You trust in the universe’s ability to put two persons together. Unlike you, I don’t. I am a realist. I don’t let some magical being or absurd superstitions take over the reins of my life. I choose the practical and shun the romantic.

I love arguing and defending my point. You prefer everything calm. You hate fighting while I live for conflict and drama. I can’t go one moment without having to contradict whatever you say and you, somehow, just agree and it’s frustrating most of the time but I still secretly love it.

You believe in the unknown and you’re not afraid of the future. You are sure that things can go your way if you just will it to. And then there’s me who worries a lot, all the time. I panic at the slightest hint of uncertainty. I want everything planned and organized while you just go with whatever goes.

You’re kind-hearted, sometimes to a fault. You consider other people and you always put others, even strangers, first, which makes you admirable in my eyes. However, you end up leaving almost nothing for yourself. On the other hand, I prefer not to interact with people and I try to limit going out as much as possible. I’m not a total recluse but I thrive on solitude.

You like talking about emotional concepts while I avoid them mainly because I don’t want anything to do with serious stuff. I pay no attention to my emotions because, to me, they make a person weak, but you accept that feelings are what make us human. You listen to your heart, another trait I wish I had, while I follow whatever my brain wants me to do.

With everything said, we can conclude that we are far from the ideal. We don’t complete each other. We’re not opposites that attract. And we’re definitely not one of those people from movies or books, in which whatever happens, they still end up together.

No. We are two people with flaws. We help each other realize those faults. We balance each other out. And we are currently living in the excitement of the unpredictability of whatever this is. A grey area, a “perhaps, possibly” zone.

I have lots to thank you for but mostly because before you, I was fine with average. I learned to live with whatever it is life throws at me and simply play the hand I’m dealt. But you taught me not to settle with “okay”. You gave me the inspiration I didn’t know I needed. You taught me to wish on the superstitious 11:11 but somehow, you also helped me make my wish come true. And after every single bad day, you always know what to say to make everything all right.

Now, I won’t promise things like “I’ll like you forever”, or “My heart is yours” but I do know that I won’t be able to leave your side until you say so.

I just hope we could tread lightly on whatever this is so we won’t fall and break. Let’s just be happy. Let’s see where this goes and whose theories we will prove wrong. Let’s write our own story.

Sincerely,

Sweet Potato

1

Apat na buwan ang sa buhay nati’y lumipas

Inaakalang mga naramdaman ay kumupas

Sa ilalim ng kalangitang sa buwan nagtatapos

Nagkita tayo at sa puso ay muling tumagos

2

Tinawag mo ako sa ‘king pangalan

Pamilyar ang boses, parang napanaginipan

Sa mata natin nanatili ang tinginan

Puso’y bumangon sa kapahingahan

3

Ganoon pa rin ang dilaw mong salamin

Ang kasuotan mong pagbabago’y di malimit

Mga makakapal mong kilay ay nanatili

Mga mata mong laging nangngusap sa akin

4

Libo-libong tanong ang lumangoy sa isipan

Ngunit walang nakarating sa labing nakaawang

“Kumusta ka na?” tanong na aking inasahan

Ang tanging nasabi ay nasa maayos na kalagayan

5

Nais ko ring ipahayag sa ’yo ang “kumusta”

Nais kong ibulong sa ’yo na na-miss kita

Nais kong ikuwento ang lahat ng nasa isipan

Ngunit tadhana’y di tayo pinayagan

6

Lahat ng alaala natin sa isipan ko’y bumalik

At tanging ikaw lamang ang nakapagkalabit

Gusto ko pang manatili sa minutong iyon

Ngunit di mapigilang segundo’y tumakbo

7

Namaalam na tayo’t gayundin ang puso

Umaasa muling magkita sa susunod na pagkakataon

Sana’y manatili, walang pagbabago

Nang di mabigo sa pag-antay ang puso

May isang alaalang hinding-hindi mabubura sa aking isipan,

Binabagabag ang aking puso hanggang sa kasalukuyan.

Tila isang larawan na kay linaw ng mga kulay

Ang pinakamatingkad na kaganapan sa aking buhay.

Ang nakalipas ay dalawang taon na nga

Mula sa mga buwan na si Haring Araw ay may dakilang korona,

Tag-init at mga bulalak nga'y natutuyo't nalalanta

Ngunit iyon ang panahon na para sa aki’y kay sagana.

Isang lalaki ang pumasok bigla sa agos ng aking buhay,

Sa ilog na hindi ko mapigil, pinili niyang sumabay.

Kung dati ang tubig ay napakatahimik at napakahinhin,

Siya ang dahilan kung bakit ang diwa nito'y nagising.

Sa gitna ng talahiban na napakalawak,

Sa aking kamay, siya ay humawak.

Noong una, inakalang gagabayan niya ako palabas

Pero ang aking problema'y di niya man lang nalutas.

Kumapit pa rin ako sa kanya

‘Pagkat mukhang sigurado naman siya sa kanyang ginagawa,

Kung mawala man kami at hindi na makalabas,

Lahat ipinagwalang bahala’t sa bawat alalahanin ay umiwas.

Doon ko natuklasan ang kanyang plano.

Natapos ang araw, nakarating na rin kami sa dulo.

Ngunit noong ako’y tutungo na sa liwanag,

Kamay ko'y hinila't napatigil sa paglalakad.

Imbis na umalis, dinala niya ako sa isang lawa,

Tubig na kay linaw, sinasalamin ang aming mga mukha.

Nagulat nang makita ang repleksyon ng kalangitan

Punong-puno ng mga talang nagsisikislapan.

Nanatili kami roon sa aming kinatatayuan,

Nawala sa aking isipan ang lahat ng kinatatakutan.

Di bale nang manatili sa kadiliman,

Di naman gaanong nakakatakot 'pag may nakakapitan.

Puso'y nakuntento at muntik nang makalimutan

Na kailangan ipagpatuloy ang mga tungkuling iniwanan.

Tumayo na ako at sa pag-alis ay naglakad

Siya’y nagpaiwan at nagsabing, "Ika'y mag-ingat."

Hindi na ako sigurado kung nasaan ka na ngayon,

Ang katangi-tanging lalaking nagparamdam sa akin ng ganoon.

Ang unang taong nagpamulat sa aking mga mata

Na ang buhay ay mahirap ngunit may nililihim ding ganda.

Ang mga araw na iyon ay kay sarap maalala,

Hanggang sa ngayon, ito‘y aking binibisita.

Mahirap mang hindi malito sa noon at sa kasalukuyan,

Ikaw at ikaw pa rin ang inaasam na makatuluyan.

Simula’t sapul, ikaw na ang kasama

Lagi mo na lang akong pinapasaya

Mga ngiti na hindi ko maipinta,

Saya natin na hindi ko maiwika

Sinabi mong hindi dapat kalimutan

Pangakong tayo ang magsasakatuparan

Mga pangarap nating sinisimulan

Na iginuhit sa ating kapalaran

Dumating ang panahong ika’y lumisan

At tila naiwan ako sa kawalan

Nang lumipat ka sa ibang eskuwelahan

Bitbit ang ating mga pinagsamahan

May mga araw na ako’y nalulugmok

Kababata ko sa isipa’y pumasok,

Dalangin ko sana huwag maghimutok

Sana pinagsamaha’y hindi nabulok

Darating ang araw ika’y makikita

Tayong dalawa ay naging matibay,

Pangarap natin ay naging matagumpay

Hanggang sa muli, mahal kong kababata

NOTE: The poems in this series were written in English class by Grade 9 students based on the Christopher Marlowe’s The Passionate Shepherd to his Love and Sir Walter Raleigh’s The Nymph’s Reply to the Shepherd.

If all your promises are genuine, true

Then I might gaze at the stars with you,

Dance with you under their light,

Love beneath their shining might.

I feel that I might be the faulty man,

Of your love I am unworthy.

But then again, we can strive to be better,

Better together.

My heart tells me to take this chance,

To leap over this gap.

Then these delights my mind might move

To spend all of my days with you.

If all your promises were to be kept true

Then I’d happily be together with you

To prove your love, I’d give you all the time in the world

Even if things go awry, even if everything’s in a whirl

I feel that you are speaking from your heart

If so, perhaps we will never be apart

But then it holds true that all things go astray

So tell me, will you be here to stay?

My heart tells me what I already know

That you, my love, are not just putting on a show

Then these delights my mind might move

To be with you and be true.

If all your promises were sincere and true

Then I might try to cherish you,

Watch you dream, see you fly,

Comfort you whenever you cry.

I feel that we can travel far

And see the sights through your eyes

But then someday I will leave you

Souvenirs like tears or scars.

My heart tells me that it won’t last

We’ll travel far but finish fast.

Then these delights my mind might move

To cherish you but soon forget you too.

How are you?

We used to ask each other this all the time.

I guess these words would be very strange to you now

But I digress.

How are you?

I heard you were good,

And after all the hardships you and I have gone through,

I have to say I’m very happy for you.

You see, the sad never really left me alone,

You just left me alone to face them.

Oh my!

How rude of me to say these!

We’re practically strangers!

Practically strangers, wielding each other’s greatest secret

It’s almost funny how we would pass each other with no words spoken

When there was a time when we knew each other

To the deepest crevices of our being

I’m usually left wondering

If you and I were ever friends at all

Or were we just a one-sided relationship

You know, I guess I would say the same things to my ex

But saying these to you hurts a hundred times worse

2017 October 26

Sa taong humiram ng G-tec ko,

Naaalala mo pa ba nang hiniram mo ang G-tec ko? At sinabing "Sorry, nakalimutan ko ‘yung akin pero thank you!" Hindi mo alam kung gaano ako kasaya nang ako'y niligon mo at kinausap. At sa mga panahon na iyon, lingid sa iyong kaalaman, nakalimutan ko ang aking pangalan. Ang makapagsalita at kung paano huminga dahil matagal na akong may gusto sa ‘yo. Kung alam mo lang na ako ay nagnanakaw—nagnanakaw ng mga titig sa tuwing magkaharap tayo. Ang mga ngiti’y hindi ko mapigilang maiukit sa aking labi dala ng kilig sa tuwing nasusulyapan kita kahit na sa malayo.

Hindi naglaon, mas nakilala pa kita't naging matalik tayong magkaibigan. Habang unti-unti kong kinakabisado ang mga hilig at ayaw mo, ang oras ng paggising at pagtulog mo, at ang iskedyul ng mga gawain mo. At dahil diyan, inasar nila tayo, at sa sobrang pang-aasar nila—

Nahulog ako.

Kaya ngayon hindi lang ang G-tec ko ang naipahiram ko, pati na rin ang aking puso. Ngunit ipinahiram ko sa ‘yo nang hindi mo hinihingi. Ipinahiram ko nang di mo gaanong kailangan. Ipinahiram ko nang hindi mo handang alagaan. Kaya ito'y nabasag at nadurog sa aking tuluyang pagkahulog.

Kung sinabi ko kaya sa ‘yo, may magbabago? Sasaluhin mo kaya ako?

Ngunit kahit anong gawin ko, hindi mo masusuklian ang pagmamahal ko. Siguro dahil sa di mo alam na mahil kita at may mahal kang iba. Mga mahal mong sinasaktan at iniiwan ka lang na luhaan. Ngunit kung sakali na sa akin mo ipinahiram ang puso mo, buong-buo ay hindi ko aaksayahin ang pagkakataong ipagkakatiwala mo. Ito ang pinakamahalagang bagay na puwede mong ipahiram sa akin. Kung sakaling ako’y pinili mo ay pipiliin ko ring alagaan at pahalagahan ang pagmamahal mo.

Sana ako na lang. Sana ako na lang ang piliin mo. Sana tayo na lang ang mayroon sa mundo. Pero hindi kita masisisi at hindi ko mapipilit ang ayaw at hindi puwede.

Hiniram mo ang G-tec ko at hindi mo alam na kasama noon ang puso ko. Mahal pa rin kita kahit na lahat ng mga ito ay mga nakaw na sandali. Panandaliang kasiyahan sa pangmatagalang hinanakit. At kung sakali mang oras ay ibabalik, wala akong babaguhin; wala akong ipagpapalit. Hahayaan kong paulit-ulit mong hiramin ang G-tec ko. Hahayaan kong paulit-ulit mong paasahin itong aking puso. Okey lang sa akin na maranasan lahat ng sakit kahit na kailangan ko pang bilangin nang paulit-ulit: ang mga luhang hinayaan kong pumatak mula sa aking mga mata, o ang mga beses na napagod na ako't nagpahinga. Hahayaan kong magpakatanga ako't umasa dahil alam kong sa dulo ay makakabangon muli. Alam kong may hangganan ang lahat at matatanggap ko rin ito nang buong-buo. Matatanggap kung hanggang saan lang talaga tayo.

Bago ko rin pala makalimutan, salamat sa lahat—sa oras at atensyon lalo na noong ako'y nagkasakit, sa lahat ng saya at pait, sa lahat ng ngiti't luhang hindi ko na maibabalik, at sa lahat ng natutunan ko sa pag-ibig nang dahil sa ‘yo.

At huwag kang mag-alala, walang magbabago. Ako pa rin ang iyong matalik na kaibigan, at kung kailangan mo lang ulit hiramin ang G-tec ko, lumingon ka lang, ibibigay ko sa ‘yo.

Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan, na laging pinapatahimik at laging sinisita. Ayaw ko sanang makigulo ngunit hindi ko mapigilang magsalita.

Matagal tayong nagbulag-bulagan sa mga pangalan ng mga namatay na mababasa sa diyaryo, sa mga bilang ng napatay na mapapanood sa balita.

Matagal tayong nagbingi-bingihan, sa mga putok ng baril, sa mga iyak ng nangungulilang ama, ina, at pamilya.

Siguro’y simula pa lang ay hindi na kayo interesado sa sulating ito, ngunit hindi naman puwedeng hayaan ko lang na ganito. Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan. Ayaw kong manahimik at sasabihin ko ang katotohanan. Dapat nating marinig, dapat nating makita. Dapat tayong magising sa bangungot na ito, alam naman nating hindi dapat tayo pinagsasamantalahan.

Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan, na sinasabing hindi dapat bastang pinapatay ang walang kasalanan. Ipinagkatiwala ang baril sa kanila para tayo’y protektahan, pero hindi – pinatay, binaril, paulit-ulit, isang bala ang pinakawalan, isang buhay ang nasayang. Bata, matanda, babae, lalaki, wala silang pakialam, basta’t may baril sila’t may kapangyarihan.

Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan, na sinasabing hindi dapat natin sisihin ang biktima. Kahit nakapantalon o bestida man siya. Ako’y isang manunulat, na nagsisilbing boses, sa mga babaeng ang nais lamang sabihin na kahit anong suot nila, kahit anong oras man sila umuwi, o kahit saan sila dumaan, ay wala silang kasalanan.

Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan, na nagsusulat tungkol sa ating lipunan. Binoto at pinili natin sila upang mamuno, gumawa ng pagbabago, ngunit hindi nila masabi, hindi nila maaamin, kung ilang buhay na ang kinitil nila? Ang sabi’y wawakasan ang kahirapan, bibigyan ng bagong pag-asa. Paano na ang pag-asa kung lahat ng mamamayan ay pinatay na nila?

Ako’y isang manunulat, manunulat ng bayan at kailanman hindi na ako mananahimik, dahil mas mabuti na ang katotohanan kaysa sa katahimikan.